مسئولیت اجتماعی و اخلاق و نقش آن در رفاه کارکنان سازمان‌ها

The Role of Social Responsibility and Ethics in Employees’ Wellbeing

Claudiu George Bocean,^1,* Michael Marian Nicolescu,² Marian Cazacu,² and Simona Dumitriu²

Audrey J. Murrell, Academic Editor, Ray Jones, Academic Editor, and Xiaoping Zhao, Academic Editor

Author information Article notes Copyright and License information Disclaimer

چکیده:

مسئولیت اجتماعی (SR) مفهوم یا عملکردی است که به موجب آن سازمان‌ها با قبول مسئولیت تأثیر فعالیت‌های خود بر همه ذینفعان، منافع جامعه را در نظر می‌گیرند. SR سازمانها متضمن رفتار اخلاقی در مورد همه ذینفعان و تعهد یک شرکت به توسعه اقتصادی پایدار جامعه است. 

اخلاق سازمانی مجموعه‌ای از کدهای مکتوب و نانوشته از اصول و ارزش‌ها است که بر تصمیمات و اقدامات درون سازمانی حاکم است. اخلاق یک دیدگاه نسبتاً درونی دارد، در حالی که مسئولیت اجتماعی یک دیدگاه نسبتاً بیرونی دارد. این مطالعه به بررسی تأثیر مسئولیت اجتماعی و اخلاق سازمانی بر رفاه کارکنان می پردازد.

برای انجام تجزیه و تحلیل تجربی، ما یک نظرسنجی بین 423 کارمند از سازمان های رومانیایی انجام دادیم. با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری، روابط بین مسئولیت اجتماعی، اخلاق سازمانی و رفاه کارکنان را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادیم و بر تأثیر مثبت رفتار اخلاقی و مسئولیت‌پذیر سازمان بر رفاه کارکنان تأکید کردیم. کارکنان سازمان نقش دوگانه ای دارند: اولاً، همه آنها ذینفعان داخلی هستند و ثانیاً، آنها اجزای یک ذینفع خارجی ضروری برای سازمان – جامعه هستند. نتایج حاکی از تأثیر مثبت و معنادار مسئولیت اجتماعی و اخلاق سازمانی بر رفاه کارکنان در نتیجه رفتار مسئولانه و اخلاقی در رابطه با ذینفعان سازمانی است.

واژه‌های کلیدی:
مسئولیت اجتماعی، اخلاق سازمانی، بهزیستی، کارکنان، جامعه، مدل‌سازی معادلات ساختاری

مقدمه:

سازمان مدرن به دلیل توانایی خود در بسیج منابع مولد و ایجاد ثروت جدید، نهادی با تأثیر اجتماعی قابل توجه است. با این حال، مشروعیت سازمان نه تنها به موفقیت در ایجاد ثروت، بلکه به توانایی آن در برآورده کردن انتظارات ذینفعان مختلف بستگی دارد که به وجود و موفقیت آن کمک می‌کنند.

مسئولیت اجتماعی (SR) به اجرای رفتار و نگرش اخلاقی در سازمان، ارائه دیدگاهی در مورد ارزش های اصلی و فرهنگ سازمانی برای ارتقای رفتار مسئولانه نسبت به کارکنان مربوط می شود. اخلاق سازمانی (OE) Organizational Ethics روی شیوه‌ها در زمینه مسئولیت اجتماعی تأثیر می‌گذارد. به نفع هر سازمانی است که عناصر OE و SR را توسعه داده و در دستور کار خود بگنجاند، زیرا چالش‌های یک اقتصاد جهانی شده با الزامات پایدار نیازمند رویکرد یکپارچه OE و SR برای حمایت از توسعه پایدار سازمان‌ها است.

برای پایداری، سازمان‌ها نیاز به شناسایی راه‌های نوآورانه برای ایجاد تعادل بین نیازهای اجتماعی و محیطی ذینفعان داخلی و خارجی (کارکنان، اتحادیه‌ها، جامعه) با نیازهای اقتصادی (مالی) ذینفعان داخلی و خارجی (سهامداران، کارکنان، تامین کنندگان، مشتریان، ادارات مالیاتی) دارند.

SR بیرونی جامعه و نظام اجتماعی، شامل نگرانی‌های زیست محیطی را توصیف می‌کند، در حالی که SR داخلی به منابع انسانی سازمان می‌پردازد. علاوه بر این، SR داخلی بر استراتژی‌ها و شیوه‌های بهبود سلامت و رفاه کارکنان (WB) wellbeing، آموزش و توسعه حقوق بشر، تضمین فرصت‌های برابر در کسب‌وکار، و تعادل بین کار و زندگی تمرکز دارد.

اگرچه اکثر مطالعات رابطه معنی داری را بین شیوه های SR و OE نشان می‌دهند، این روابط نه فراگیر هستند و نه استوار. بنابراین، بررسی ابعاد مختلف شیوه‌های SR در رابطه با ابعاد OE برای ادغام این دو مفهوم و ارزیابی اثرات ترکیبی بر WB کارکنان و جامعه‌ای که سازمان در آن فعالیت می‌کند، ضروری است.

اگرچه تأثیر SR و OE بر عملکرد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی مدت‌هاست مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است، اما مطالعات زیادی به بررسی تأثیرات SR و OE را بر WB کارکنان نپرداخته است. علیرغم آگاهی از اینکه کارکنان ذینفعان داخلی کلیدی هستند که انگیزه آنها به موفقیت سازمانی بستگی دارد و در عین حال بخشی از ذینفعان خارجی حیاتی نیز محسوب می‌شوند (جامعه‌ای که سازمان در آن فعالیت می‌کند)، مطالعات کمی در این زمینه انجام شده است.

شکاف تحقیقاتی که مقاله قصد دارد آن را پوشش دهد ناشی از کمبود کار برای مطالعه اثر ترکیبی OE و SR بر WB کارکنان است. از آنجایی که کارکنان سازمان یک دسته اساسی از ذینفعان داخلی هستند، سازمان باید به SR و OE توجه ویژه‌ای داشته باشد. اینها به طور قابل توجهی بر WB کارکنان تأثیر می‌گذارند. اهداف این مطالعه شامل تجزیه و تحلیل روابط مستقیم بین ادراک کارکنان از SR، OE، و WB و اثرات میانجی بین متغیرهای در نظر گرفته شده است. با مطالعه این اهداف، این مطالعه با هدف درک بهتر روابط علت و معلولی در مورد اینکه چگونه SR و OE می‌توانند بر WB کارمند تأثیر بگذارند، می‌باشد.

ساختار مقاله دارای شش بخش است. مقدمه و مرور ادبیات موضوع تحقیق را از منظر نظری مورد بررسی قرار می‌دهند. بخش 3 و بخش 4 طرح و نتایج تحقیق را تشریح می‌کنند. در دو بخش آخر بحث و نتیجه گیری تحقیق ارائه شده است.

2. بررسی ادبیات

2.1. مسئولیت اجتماعی

SR مسئولیت اخلاقی یک سازمان در قبال جامعه‌ای است که در آن فعالیت می‌کند به طور خاص و نسبت به جامعه به طور کلی. SR مفهومی است با تعاریف متعدد که طبقه‌بندی‌های مختلفی از ابعاد آن وجود دارد:

ابعاد اقتصادی، حقوقی، اخلاقی و بشردوستانه و ابعاد اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی، ذینفعان و داوطلبانه.

دیویس و بلومستروم استدلال می‌کنند که ماهیت SR از «وظایف» اخلاقی سازمان برای ارزیابی تأثیرات تصمیمات و اقداماتش بر کل سیستم اجتماعی ناشی می‌شود. در همان زمان، شکاف بین مفهوم SR و عمل را شناسایی می‌کنند. سایر نویسندگان به SR از دیدگاه تلاش‌های سازمانی برای برآوردن نیازهای دسته‌های مختلف ذینفعان نگاه کردند.

برای مثال، مک‌ویلیامز و سیگل افزایش منافع اجتماعی سازمان‌های تجاری یا تعهد به افزایش اعتبار و بهبود تصور جامعه از سازمان را با کاهش درک منفی جامعه از سازمان مورد برررسی قرار دادند. مَتِن و مون SR را جزئی از خط مشی استراتژیک سازمان می‌دانستند که نشان دهنده علاقه سازمان به مسائل اجتماعی است، نه فقط هدف اصلی یعنی حداکثر کردن سود. آگوینیس معتقد است که SR بیانگر آن دسته از اقدامات و سیاست‌هایی است که انتظارات ذینفعان را برآورده می‌کند تا نتایج را در سه حوزه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به حداکثر برساند.

موضوعی که به شدت  مورد توجه کارفرما قرار می‌گیرد، مشارکت کارکنان در عملکرد SR است. چنین رفتار کارفرمایی مزایای اجتماعی را به همراه دارد و نقش اساسی در تضمین رفاه (WB) wellbeing کارکنان ایفا می‌کند و به طور مستقیم بر رضایت، تعهد و وفاداری کارکنان فعلی تأثیر می‌گذارد و منجر به انگیزه بیشتر، افزایش بهره‌وری و تمایل بیشتر به نوآوری می‌شود. علاوه بر این، هنگامی که کارکنان تعهد سازمان را به رفتار مسئولیت‌پذیر اجتماعی بخوبی درک کنند، تمایل دارند نگرش‌های مسئولانه‌تری داشته باشند که با عملکرد بهتر به دلیل بهبود روابط بین کارکنان و سایر ذینفعان مرتبط است.

2.2. رابطه اخلاق سازمانی و مسئولیت اجتماعی

بر این اساس، مسئولیت‌های بشردوستانه از سنت فلسفی و اخلاقی و توجه به آنچه برای جامعه خوب است سرچشمه می‌گیرد و سازمان‌ها را برای کمک به بهبود کیفیت زندگی ذینفعان مختلف و جامعه توجیه می‌کند.رایش خاطرنشان می‌کند که SR چیزی جز مدیریت هوشمندانه نیست که با زبان سیرت و اصول اخلاقی بیان شده است. تنها سازمان‌هایی که هدفشان پایبندی به تمام استانداردهای اخلاقی پذیرفته شده جهانی است می‌توانند از جامعه انتظار نگرش و حمایت مثبت داشته باشند. علاوه بر این، حل مشکلاتی که مردم و جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، مزیت‌های رقابتی را برای سازمان به دنبال دارد. نورد و فولر SR سازمانی را یک موضوع استراتژی سطح بالاتر می‌دانستند. آنها آن را به مفهوم سازی تغییر سازمانی، افزایش آگاهی از یک مدل جایگزین که مکمل چشم‌انداز استراتژیک و افزودن یک بعد اخلاقی است، مرتبط کردند.

در همان زمان، مدیران شیوه‌های مربوط به Organization Ethics (OE) و SR را در سازمان خود توسعه داده‌اند. دلایل زیادی وجود دارد که سازمان‌ها این شیوه‌ها را اجرا می‌کنند، که می‌توان به مواردی مانند:

کاهش هزینه‌ها،
کاهش خطرات،
کسب مشروعیت،
به دست آوردن مزیت رقابتی و ایجاد ارزش جدید اشاره کرد.

علاوه بر این، محققان و مدیران همسویی این شیوه‌ها را در سازمان‌ها توصیه کرده اند. با این حال، تحقیقات تجربی کمی در مورد تأثیر همسویی یا عدم تبدیل آن به یک روش معمول در سازمان‌ها وجود دارد. بر اساس این ملاحظات، فرضیه تحقیق زیر را تدوین کردیم:

فرضیه 1

درک کارکنان از OE به طور مستقیم بر درک کارکنان از SR تأثیر می‌گذارد.

2.3. رفاه کارکنان

جامعه شامل افرادی است که در محیط و فضایی خاص که در آن زندگی و کار می‌کنند در تعامل دائمی هستند. علاوه بر بعد فضایی و محیطی، یک جامعه ممکن است با منافع مشترک اعضای آن تعیین شود. با توجه به اینکه تعاملات بین افراد در جامعه شامل ابعاد مختلفی است (روانی، فرهنگی، معنوی، اجتماعی، اقتصادی و طبیعی)، برآورده ساختن تمام نیازهای افراد مرتبط با این ابعاد، جایگاه WB و رفاه را به همراه دارد. در نتیجه WB شامل تمام ابعاد اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی، فرهنگی و سیاسی نیز می‌شود.

مفاهیم سلامت و WB اغلب با هم و حتی گاهی اوقات به جای هم استفاده می‌شوند. با این حال، سلامت به شاخص‌های فیزیولوژیکی یا روان‌شناختی فرد اشاره دارد، در حالی که WB یک مفهوم جامع‌تر است که هدف آن توصیف وضعیت عمومی فرد در یک زمینه اجتماعی است. بنابراین، WB به طور مناسب شامل معیارهای نانوشته یا کیفی زندگی (به عنوان مثال، رضایت از زندگی، شادی)، ملاحظات کلی (مانند رضایت شغلی)، و ابعاد خاص‌تر (مانند رضایت از حقوق، محل کار خوب) است. WB شامل رضایت کلی فرد در مورد حریم خصوصی، روابط اجتماعی، محیط کار و کاهش استرس است. بنابراین، نگرانی کارفرمایان برای اطمینان از شغل بهتر برای کارکنان خود و وضعیت WB جزء SR در نظر گرفته می‌شود که بخشی از رفتار اخلاقی است.

بنابراین مفهوم WB در پارادایم چند بعدی بودن سرمایه انسانی، اجتماعی و اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است. WB فیزیکی، ابعاد روانی، اجتماعی و اقتصادی؛ و ابعاد اجتماعی، زیست محیطی، اقتصادی، بهداشتی، سیاسی، کالبدی و مسکونی را مورد بررسی قرار می‌دهد. بُعد اقتصادی با تأمین درآمد کافی، ثبات شغلی و فرصت‌های موجود در بازار کار تجلی می‌یابد. بُعد اجتماعی شامل درآمد و حرفه‌ای است که موقعیت اجتماعی خاصی را مشخص می‌کند و مفاهیمی مانند امنیت، روحیه جامعه، انسجام، اعتماد، تعامل، مشارکت و تعامل غیررسمی را ارائه می‌دهد.

کارفرمایان می‌خواهند رفاه کارکنان را بهبود بخشند زیرا کاهش WB می‌تواند منجر به ناراحتی، کاهش بهره‌وری و افزایش استرس و اضطراب شود و در نهایت منجر به جابجایی زیاد در سطوح سازمان شود. بنابراین، به عنوان بُعد روابط و موقعیت اجتماعی، WB کارکنان را می‌توان یکی از اهداف SR در رابطه با منابع انسانی و محیط کاری آن در نظر گرفت.

مفهوم WB وضعیت کارکنان را در محیط کار و خارج از آن یکپارچه می‌کند: رضایت یا نارضایتی شغلی، پاداش، روابط کاری، شرایط کاری، محیط کار دوستانه، فرصت‌های ارتقاء، مراقبت از محیط، و علاقه به جامعه سلامت عمومی. WB یک سازه پیچیده و چند وجهی است که بین شاخص‌های عینی (استانداردهای زندگی) و معیارهای ذهنی (جنبه‌های روانی، اجتماعی و معنوی) تعادل برقرار می‌کند.

نویسندگان دیگر تعامل بین افراد در خانواده، خانه و محله یا تحصیل را به بُعد اجتماعی اضافه کرده‌اند. بعد محیطی شامل ادراک افراد از مکانی است که در آن زندگی می‌کنند و بار روانی محکمی برای افراد دارد. مک کریا و همکاران پیشنهاد کرد که رضایت زیست محیطی، مناطق سبز، حمل و نقل، کیفیت هوا، کیفیت انرژی و پایداری شاخص‌های مهم WB هستند.

2.4. روابط بین WB، SR و OE کارکنان

SR یک تعهد اجتماعی سازمان‌ها برای تصمیم گیری و اقدام مسئولانه در پیروی از اهداف و ارزش‌های جامعه است. در حال حاضر، SR به عنوان تعهد مستمر سازمان‌ها برای رفتار اخلاقی و کمک به توسعه اقتصادی جامعه و جامعه‌ای که سازمان در آن فعالیت می‌کند از طریق بهبود کیفیت WB انسانی، از طریق مشارکت در جامعه محلی و جامعه تلقی می‌شود. SR اساس پایداری، رقابت‌پذیری و نوآوری است و مزیت استراتژیک هر سازمانی است.

با توجه به تأثیر بالقوه سازمان ها بر کارکنان بانک جهانی و جامعه‌ای که در آن فعالیت می‌کنند، رفتار اخلاقی و برنامه‌های SR برای کل WB اهمیت زیادی دارد. در این زمینه، چاودری و همکاران. یک گزارش SR و OE در مورد سلامت ذینفعان و WB، بر اساس استانداردهای گزارش پایداری ابتکار گزارشگری جهانی (GRI) پیشنهاد کرد. چنگ و همکاران پیشنهاد می‌کنند که اگر فعالیت‌های SR مطابق انتظارات کارکنان نباشد، بی‌اعتمادی نسبت به سازمان‌ها ایجاد می‌کند که منجر به کاهش تعهد و WB و افزایش نرخ گردش مالی می‌شود.

نویسندگان مختلف تأثیر ادراکات کارکنان در مورد CSR و اخلاق سازمانی را بر معیارهای نتیجه مورد مطالعه قرار داده‌اند: رضایت کارکنان، نرخ جابجایی، و پایداری کلی سازمان. در نتیجه، بررسی و نظارت بر ادراکات کارکنان در مورد SR و OE برای مدیریت منابع انسانی و مدیریت استراتژیک سازمان سودمند است تا انتظارات همه ذینفعان به ویژه کارکنان را برآورده کند.

بر اساس روابط بین OE، SR و WB شرح داده شده در ادبیات، ما فرضیه تحقیق زیر را فرموله کردیم:

—————————————————————————————————————————————-