تابه‌حال به صدای آژیر آمبولانس یا ماشین آتش‌نشانی هنگامی که از کنارتان عبور می‌کند و سپس دور می‌شود، دقت کرده‌اید؟ حتماً متوجه شده‌اید که صدای آژیر، هنگام نزدیک شدن آمبولانس، زیرتر (تیزتر) و هنگام دورشدن آن، بم‌تر به نظر می‌رسد. این تغییر در فرکانس صدا، همان چیزی است که به آن اثر دوپلر (Doppler Effect) می‌گویند؛ پدیده‌ای فیزیکی که نه‌تنها در زندگی روزمره، بلکه در علم و فناوری کاربردهای شگفت‌انگیزی دارد.

اثر دوپلر توضیح می‌دهد که چرا وقتی منبع صدا (مثلاً آمبولانس) به ما نزدیک می‌شود، امواج صوتی آن فشرده‌تر می‌شود و فرکانسشان بالاتر می‌رود و صدای زیرتری ایجاد می‌کند. برعکس، وقتی منبع صدا از ما دور می‌شود، امواج کشیده‌تر شده و فرکانسشان کاهش می‌یابد؛ بدین‌ترتیب صدای بم‌تری تولید می‌شود.

در یکی از قسمت‌های سریال «نظریه‌ی بیگ‌بنگ»، شلدن کوپر اثر دوپلر را را به‌ این صورت تعریف کرد:

اثر دوپلر همان تغییر ظاهری در فرکانس موج است که به‌دلیل حرکت نسبی منبع موج و ناظر، ایجاد می‌شود.

بیشتر بخوانید …